Vliegtuiginterieurs

[ Start ] [ terug ] [ SiteMap ] [ Organisatie ]

Waar denkt men aan als het gaat over de inrichting van een vliegtuig? (buiten de cockpit)

Veel verder dan het beeld van grijze, verstelbare  stoelen kom ik  in eerste instantie niet.

 Dat er echter binnen veel meer te zien en te beleven is,      zal ik proberen hier duidelijk te maken. (1)                                                                                         Gerrit Rietveld werd in  februari 1955 gevraagd een vliegtuiginterieur te ontwerpen voor de pas   gebouwde F-27, de Fokker Friendship. De Friendship is een verkeersvliegtuig met 44 stoelen, geplaatst in twee rijen van twee stoelen, met daartussen het gangpad. Eerste vlucht in november 1955.

Rietveld ging kijken en zag onmiddellijk dat er aan deze   opdracht weinig eer te behalen viel. Het gaat om een tamelijk nauwe tunnelvorm, waarin door kleine raampjes licht binnenkomt. De stoelen maken de ruimte nog kleiner. Gelukkig duren de meeste vluchten maar kort. Toch wilde Rietveld proberen de ruimte wat‘interessanter’ te maken. De luchtvaartmaatschappijen zijn van oudsher ingesteld op degelijkheid, soberheid, saaiheid; begrijpelijk, want de klanten zijn vaak nerveuze reizigers, zelfs als ze geen vliegangst hebben.

 Vandaar die als rustgevend bedoelde interieurs, die Rietveld maar saai vond. De gordijntjes voor de ramen vond hij wel het summum van burgerlijkheid; maar pas  na zijn tijd werden die vervangen door schuifraampjes. 

Rietveld wilde ook proberen meer ruimtelijkheid te suggereren, dus het  interieur groter te laten lijken dan het in feite is. Het voornaamste, zo niet het enige middel dat hem daarbij ter beschikking stond, was kleur. 

Alles moest klaar zijn op 15 mei 1955 teneinde het te kunnen tonen op de luchtvaarttentoonstelling van dat jaar in Parijs. Het ging hierbij overigens om niet meer dan een model op ware grootte: een vrijstaand rompsegment met 16 stoelen, een zgn. mock-up. 

Van Halem schrijft over het principe van het kleurontwerp het volgende: 

(…) een verdeling van de wanden en het plafond van de cabine in rechthoe­kige vakken. Mogelijk leidde Rietveld deze verdeling af van de spantenstructuur van de romp: de dwarsspanten en de langsspanten vormen immers een raster van (gekromde) rechthoekige vakken.

Dit patroon werd doorgetrokken op de scheidingswanden tussen de cabine en de pantry achterin of  het  bagagecompartiment voorin het vliegtuig, en ook de stoelen werden in vakken verdeeld.

    Rietveld koos uiteindelijk de kleur lichtgrijs voor het 

    Friendship-interieur van raampanelen, plafond en

    gordijntjes.       

    De wanden en bagagerekken werden, verdeeld in

    rechthoekige vakken, in vier pastelkleuren en een   

    donkerder grijs uitgevoerd.De scheidingswand

    tussen cabine en pantry werd met kleur optisch  

    `opengebroken´, doordat de afgeschuinde

     kleurvlakken een soort perspectief suggereerden.

    In contrast met de kleurenreeksen op de wanden,     

   werden de stoelen bekleed met donkergrijze

    épinglé [ribfluweel], die echter weer lichter was dan de

    blauwgrijze vloerbedekking.

   Het verrassendste element vormen de hoofdsteunen       

   van de stoelen: afneembare hoezen in vier

   heldere kleuren: (rood, geel, blauw, groen) in een 

   onregelmatige verdeling.

    Over het effect schrijft Van Halem enthousiast: 

Op ooghoogte ontstond zo een sprankeling van frisse kleuren in een ruimte die van onder naar boven steeds helderder werd.  

De Fokkerdirectie was eveneens uiterst content, zoals blijkt uit de brief van     ir. Van Meerten aan Rietveld en ook uit een luxueuze verkoopbrochure.  Daarom is het des te teleurstellender dat het ontwerp van Rietveld uiteindelijk niet werd gerealiseerd. Van geen enkele turbopropgedreven machine zijn er zoveel gebouwd: 787, om precies te zijn. De bekleding werd echter geleverd volgens de keuze van de cliënt, en die had blijkbaar toch een andere smaak. 

                                              *  

Een andere positie nam KLM in: deze kon, als klant van vliegtuigfabrikanten, over de interieurinrichting van de eigen luchtvloot beslissen. Men had Rietvelds interieur van de Fokker Friendship gezien, en men vroeg hem medio juli 1957 om een interieur te ontwerpen voor de DC-achten die KLM wilde aanschaffen, het eerste straalvliegtuig uit deze fabriek (McDonnell Douglas) met een passagierscapaciteit van maar liefst 269 personen. Hiervoor kreeg Rietveld slechts drie weken de tijd! Weinig verwonderlijk dat dit niets werd en dat er zelfs geen gegevens over bewaard gebleven zijn.

Edmond Destrée

(1) Dit is een fragment van een artikel in Meer-Historie (sept. 2001) en is gebaseerd op twee artikelen van de heer Ludo van Halem, te weten:

Rietveldinterieurs in Spider november 1995

Kleur tussen hemel en aarde in: Jong Holland, jrg. 11, nr. 2 (1995). Zie nog:  De wereld van KLM in 1998.