De Aula van Rietveld

 

Het ontwerp

Rietveld is begonnen met het maken van het ontwerp voor de aula in 1958. Hij kreeg toen een ontwerp voor de inrichting van de begraafplaats voorgelegd dat in 1956 was gemaakt (zie:"de Wilgenhof"). Het ontwerp had een monumentaal karakter met een symmetrische aanleg met een sterk beklemtoonde middenas. Omdat Rietveld monumentaliteit in architectuur en stedenbouw afwees als leeg en star, vond hij in het ontwerp voor de aanleg van de begraafplaats geen aanknopingspunten. Hij heeft daarom de symmetrie van de aanleg volledig genegeerd en de aula gesitueerd in een hoek van het terrein. (afb.)

 

Het ontwerp van het gebouw is gebaseerd op het verloop van een begrafenisplechtigheid: het aankomen van de lijkwagen en de familie en van de belangstellenden; het opstellen van het stoffelijk overschot en het bijeenkomen van allen voor de herdenking; het verlaten van het gebouw achter de baar, en daarna het samenkomen in de koffiekamer en het verlaten van de begraafplaats.

 

Omdat het gebouw de uitdrukking is geworden van de beweging in de plechtigheid is het een levendig asymmetrisch gebouw geworden. Het heeft verder door de grote glasvlakken van de samenkomstruimte een open karakter. Binnen en buiten, natuur en cultuur gaan in elkaar over, wat in foto’s uit de begintijd prachtig tot uitdrukking komt.

Het komen en gaan wordt geaccentueerd door overdekte looppaden die doorlopen in de ruimte rond het gebouw. Rietveld gebruikte in zijn ontwerpen een driedimensionaal maatraster als ordeningsprincipe. Dat deed hij ook bij het ontwerp van de aula. De ruimten zijn hier ontworpen op een maatsysteem van 4 x 4 meter. Toen het ontwerp klaar was werd er een maquette gemaakt om het plan te verduidelijken. Dat gebeurde bij alle bouwplannen die in het bureau van Rietveld werden gemaakt. Het plan en de maquette werden op 8 mei 1959 door B en W en de gemeenteraad goedgekeurd waarna Rietveld opdracht kreeg het plan gereed te maken voor een aanbesteding. Het verdere uitwerken van het plan werd gedaan door de architect Joan van Dillen die als medewerker in het bureau van Rietveld werkzaam was.

Nadat de plannen verder waren uitgewerkt en er een raming van de kosten was gemaakt bleek deze hoger uit te vallen dan toelaatbaar werd geacht. Toen moest het plan ingekrompen worden. Rietveld deed dat door het maatstramien van 4 x 4  meter te verkleinen tot 3,30 x 3,30 meter. Het verkleinen gebeurde alleen horizontaal waardoor de oppervlakte meer dan 30 % kleiner werd maar de hoogte gelijk bleef. Daardoor werden de verhoudingen natuurlijk wel veranderd maar dat werd kennelijk op de koop toe genomen. Op deze wijze werd het gebouw betaalbaar.

Het werd op 6 mei 1964 aanbesteed maar het duurde nog een hele tijd voordat begonnen werd met de bouw. De oorzaak zou kunnen zijn dat er nog lang over de prijs is onderhandeld. De aula werd uiteindelijk gebouwd voor f 255.000  inclusief de centrale verwarmingsinstallatie.

De feestelijke opening vond plaats op 19 april 1966. Rietveld kon dit niet meer meemaken, hij was op 25 juni 1964, de dag na zijn 76ste verjaardag plotseling gestorven.

 

Bertus Mulder

 

(fragment; sept.nr. 2001; )