vissen in veenmeren

 

                       

 

Vissen in veenmeren door:

  Petra J.E.M. van Dam

 

In 1998 verscheen Vissen in veenmeren, de handelseditie van het proefschrift van dr. Petra van Dam. Het boek beschrijft de problemen bij de palingvisserij in de spui- en uitwateringssluizen in de Spaarndammerdijk, de dijk langs het toenmalige IJ tussen Spaarndam en Amsterdam, in de periode 1440-1530.

Bij deze sluizen was, door de stroming van het water en het trekgedrag van de paling, de visserij op deze vissoort zeer interessant, want hoewel deze vis net als nu een luxe-goed was, nam de vraag ernaar steeds toe; er werd zelfs aal naar Engeland geëxporteerd.

Bij de Spaarndammerdijk ontmoetten niet alleen het zoete en zoute water elkaar, maar botsten ook de belangen van de verschillende sluisgebruikers met elkaar. Zo was de landsheer van Holland de eigenaar van de visrechten en verpachtte deze rechten voor veel geld aan pachters/vissers, die een zo groot  mogelijke vangst probeerden binnen te halen om de pachtgelden terug te verdienen.Het Hoogheemraadschap van Rijnland behartigde de waterstaatsbelangen en was zowel beheerder van, als toezichthouder op de sluizen en trad op als rechtbank bij conflicten en overtredingen met betrekking tot de sluisvisserij. De conflicten liepen vaak hoog op: sluizen werden door vissers misbruikt en beschadigd, pachters belandden in de gevangenis en visgerei werd regelmatig vernield. Processen werden gevoerd tot de hoogste instantie van het toenmalige Holland. Een verordening uit 1518 regelde een en ander zodanig, dat het waterbeherende Hoogheemraadschap van Rijnland de visrechten pachtte van de landsheer en zelf vissers aanstelde, waarbij gevist werd naar de eisen van de waterbeheerder en er geen conflicten meer waren.

 

Een belangrijke factor in deze tijdsperiode was het ontstaan van het Haarlemmermeer en de daarmee samenhangende verlegging van de uitwatering via het Spaarne naar de, in 1492/3 aangelegde sluizen  bij (nu) Halfweg. Het hoofdstuk over het ontstaan van het Haarlemmermeer is voor MeerHistorici interessant, omdat nog eens een goed overzicht wordt gegeven over de geschiedenis van het ontstaan van het Haarlemmermeer, onder invloed van mens en natuur.Ook komt Haarlemmerwoude voor als verdronken nederzetting tussen het huidige Cruquius en Vijfhuizen aan het eind van de Woudweg, het verlengde van de Zomerweg, in Zuid-Schalkwijk.

In 1509 was er weer een doorbraak van de smalle landstrook waarop de Heerweg tussen Haarlem en Nieuwerkerk lag; omdat ook de Spaarndammerdijk bij (nu) Halfweg doorgebroken was, gedurende een periode van twee jaar, werd het Haarlemmermeer een deel van de zeearm Het IJ en ontstonden er door eb en vloed grote stromingen, waardoor er mogelijk zoveel veen wegspoelde dat van reparatie van de Heerweg werd afgezien.

 

Vissen in veenmeren is een pittig boek, dat voor geïnteresseerden in de laat middeleeuwse geschiedenis, een kijk geeft op andere zaken dan de geijkte; mij heeft het zeer geboeid.

Het boek is een uitgave van de Historische Vereniging Holland en Uitgeverij Verloren in Hilversum en o.a. te koop bij het Rijksarchief Noord-Holland in de Kleine Houtstraat in Haarlem. Winkelprijs f 59. (€26,82) Ledenprijs: f 37,50.(€17,05)

 

dirk hoeksema